๑.๙ หมวดวาจา

     ๙. ดูกรภิกษุทั้งหลาย วาจาประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ เป็นวาจาสุภาษิต ไม่เป็นทุพภาษิต และเป็นวาจาไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน องค์ ๕ ประการเป็นไฉน คือ

         (๑) เป็นวาจาที่กล่าวถูกกาล

         (๒) เป็นวาจาที่กล่าวเป็นสัจ

         (๓) เป็นวาจาที่กล่าวอ่อนหวาน

         (๔) เป็นวาจาที่กล่าวประกอบด้วยประโยชน์

         (๕) เป็นวาจาที่กล่าวด้วยเมตตาจิต

     (๓๓/๓๕๑ วาจาสูตร)

     ๑๐. ดูกรภิกษุทั้งหลาย วาจาอันประกอบด้วยองค์ ๔ เป็นวาจาสุภาษิต ไม่เป็นทุพภาษิต เป็นวาจาไม่มีโทษ และวิญญูชนไม่พึงติเตียน องค์ ๔ เป็นไฉน คือ

           (๑) ย่อมกล่าวแต่คำที่เป็นสุภาษิต ไม่กล่าวคำที่เป็นทุพภาษิต

           (๒) ย่อมกล่าวคำที่เป็นธรรม ไม่กล่าวคำที่ไม่เป็นธรรม

           (๓) ย่อมกล่าวแต่คำอันเป็นที่รัก ไม่กล่าวคำอันไม่เป็นที่รัก

           (๔) ย่อมกล่าวแต่คำสัตย์ ไม่กล่าวคำเหลาะแหละ

     (๓๙/๕๕๔ สุภาษิตสูตร)

     ๑๑. ดูกรภิกษุทั้งหลาย โวหารอันมิใช่ของพระอริยะ ๔ ประการนี้ ๔ ประการเป็นไฉน คือ

           (๑) ความเป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่เห็นว่าเห็น

           (๒) ความเป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้ฟังว่าได้ฟัง

           (๓) ความเป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ทราบว่าได้ทราบ (ทราบโดยการดมกลิ่น ลิ้มรส และกายสัมผัส)

           (๔) ความเป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้รู้ว่าได้รู้ (รู้แจ้งทางจิตใจ)

     (๓๒/๔๐๐ อาปัตติภยวรรค)

     ๑๒. ดูกรภิกษุทั้งหลาย โทษ ๕ ประการนี้ มีอยู่ในบุคคลผู้พูดมาก ๕ ประการเป็นไฉน คือ

           (๑) พูดเท็จ

           (๒) พูดส่อเสียด

           (๓) พูดคำหยาบ

           (๔) พูดเพ้อเจ้อ

           (๕) เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

     (๓๓/๓๗๐ พหุภาณีสูตร)

     ๑๓. คนที่ไม่พูด ชนทั้งหลายย่อมรู้ไม่ได้ว่า เป็นพาลหรือบัณฑิต ส่วนคนที่พูด ชนทั้งหลายย่อมรู้ว่า เป็นผู้แสดงอมตบท

           บุคคลพึงยังธรรมให้สว่างแจ่มแจ้ง พึงยกย่องธงของฤาษีทั้งหลาย ฤาษีทั้งหลายมีสุภาษิตเป็นธง เพราะว่าธรรมเป็นธงของพวกฤาษี

     (๓๒/๘๗-๘๘ วิสาขสูตร)

     ๑๔. วาจาที่ดังเกินไป ความเป็นผู้ที่มีกำลังแรงเกินไป บุคคลกล่าวล่วงเวลา ย่อมฆ่าบุคคลผู้มีปัญญาทรามเสีย

     (๔๒/๔๘ ติตติชาดก)

     ๑๕. มีดที่ลับคมดีแล้ว ดุจยาพิษอันร้ายแรง หาทำให้ตกไปทันทีทันใด เหมือนวาจาทุพภาษิตไม่

           เพราะฉะนั้น บัณฑิตควรรักษาวาจาไว้ ทั้งในกาลควรพูดและไม่ควร ไม่ควรพูดให้ล่วงเวลา แม้ในบุคคลผู้เสมอกับตน

     (๔๒/๒๐๔ โกกาลิกชาดก)

     ๑๖. คนที่พูดไม่จริง หรือคนที่กระทำบาปกรรมแล้วพูดว่า มิได้ทำ ย่อมเข้าถึงนรก คนแม้ทั้งสองพวกนั้นมีกรรมเลวทราม ละไปแล้ว ย่อมเป็นผู้เสมอกันในโลกหน้า

     (๓๘/๑๘๓ สุนทรีสูตร)